4-C KAPSAMINDA PERSONEL İSTİHDAMI

Yazımızda Tekel işçilerinin yürüttüğü eylemle gündeme gelen ve bu personelin tanımlandığı yasa maddesinden hareketle gündeme oturan 4-C uygulamasını basit ancak kapsamlı bir şekilde açıklamaya çalışacağız.

1 – 4-C Statüsünde İstihdam Düzenlemesi

Kamu hizmetlerinin yürütülmesinde hizmetinden yararlanılan bir personel türü de geçici personeldir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4’üncü maddesinde “Kamu hizmetlerinin (a) Memurlar,(b) Sözleşmeli Personel, (c) Geçici Personel ve (d) İşçiler tarafından” yürütüleceği ifade edilmekte;
4’üncü maddenin c fıkrasında belirtilen geçici personel ise,” bir yıldan daha az süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna Bakanlar Kurulu’nca karar verilen görevler ve belirtilen ücret ve adet sınırları içinde sözleşme ile çalıştırılan ve işçi  sayılmayan kişiler” olarak tanımlanmaktadır.

Yukarıdaki tanımda geçici olarak çalıştırılması ifadesine yer verilmiş olmakla birlikte, fiilen böyle bir durum söz konusu değildir. Bu nitelikte personel kendi istemediği veya iş akdinin iptalini gerektiren bir fiilde bulunmadığı takdirde emekli olana kadar bu işlerinde çalışmaktadırlar. Bu şekilde isimlendirme işlerinin tamamlanması akabinde sözleşmelerinin sonlanacağını ifade etmemektedir.

4/C statüsünde çalışanların mali ve sosyal hakları Bakanlar Kurulu Kararları ile memurlara paralel şekilde düzenlenmektedir. Bu personel, her yıl Bakanlar Kurulunca belirlenen ücretlerle genel sağlık sigortası kapsamında yer almakta, bunun yanında sosyal güvenlik mevzuatına göre emeklilik hakkına sahip olmaktadır. Ayrıca, Devlet memurları ile aynı kurumlarda ve aynı mesai düzeni içerisinde görev yapmaktadır. Ücretli izin hakları mevcuttur.

657 sayılı Kanunun 4-C maddesi ile düzenlenen geçici personel statüsünde,

1-Özelleştirilen kuruluşlardan açığa çıkan personel, (Şubat sonu itibariyle 15.548 kişidir.)

2- Doğrudan bu statüde istihdam edilen personel,( Türkiye İstatistik Kurumu, Yüksek Seçim Kurulu ve bazı üniversitelerde doğrudan 4/C statüsünde istihdam edilen 1.892 kişi) olmak üzere,

toplam 17.740 kişinin istihdamı gerçekleştirilmiştir.


2 – Özelleştirme Uygulamaları Sonucu İşsiz Kalanların 4-C Statüsünde İstihdamı

Özelleştirme yöntemlerine göre personele yönelik uygulamalar da farklılık arzetmektedir.

a- Hisse devri şeklinde gerçekleşen özelleştirmelerde; İşçiler hisse devir sözleşmeleri uyarınca, tüm yükümlülükleriyle beraber devam edebildikleri gibi (THY,PETKİM,TÜPRAŞ) devir tarihi itibariyle sözleşmeleri fesh edilmesi, tazminatlarının Özelleştirme Fonundan karşılanması, yeni işverenin istediği işçiyle yeni sözleşme yapması, diğer işçilerin de istemesi halinde 4-C den yararlanması şeklinde iki uygulama vardır. (Tekel İçki Bölümü ve Eti Aliminyum A.Ş )

b- İşletme Devirlerinde; İşçilerin sözleşmesi fesh edilir.Tazminatları Fon tarafından karşılanır.Yeni şirket istediği personelle yeni sözleşmesiyle çalışabilir.Kalan  işçilerin de istemesi halinde 4-C den yararlanması sözkonusudur.

c- Varlık Satışlarında; açığa çıkan personel olmamakta,  mevcut personelin tamamı ,şirketin diğer birimlerine aktarılır.Alıcıya sadece varlık devredilir.

1994 yılında yürürlüğe giren 4046 sayılı “Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun özelleştirme sonrasında işçilerin kamu kurumlarına transferine yönelik mevzuat içermiyordu. 04.2002 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişikliği ile bu kapsamda 1.800 işçi kamu kurumlarına yerleştirildi. Ayrıca aynı yıl 2.500 işçi daha toplu iş sözleşmeleri kapsamında bu uygulamadan yararlandırıldı.

2004 yılında tekli uygulamalar yerine, 20.10.2004 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2004/7898 sayılı kararname ile, özelleştirme ile işsiz kalan ve daha sonra kalacak olan tüm işçilerin kamu kurumlarına 657/4-c kapsamında yerleştirilmelerine imkân sağlandı.

Daha sonra uygulama alanı aşağıdaki aşamalardan geçerek genişletildi

i) öncelikle aynı kararnameye eklenen geçici madde ile 1992 ile 2004 yılları arasında iş sözleşmesi özelleştirme tarihinden sonra 6 ay içinde sona erenlerin de bu uygulamadan yararlanmalarına imkân sağlandı.
ii) İkinci olarak 2005 çıkarılan 5398 sayılı kanun ile 6 ay şartı kaldırıldı.
iii) Son olarak 2007 yılında Resmi Gazete’de yayımlanan 5620 sayılı kanun ile 1992 ile 2004 tarihleri arasında iş sözleşmesi sona erenler için yararlanma hakkı getirildi.

Yapılan bu değişiklikler sonrasında, sadece mevcut iktidar döneminde özelleştirilen şirketlerden açığa çıkan değil, daha önceki hükümetler döneminde yapılan özelleştirmeler sonucu işsiz kalanlara çalışma hakkı tanınmıştır. Özel sektörde çalışma imkanı bulamayan 2004 yılı öncesi özelleştirilen kuruluşlardan 12.769 kişi; düzenlemenin yapılmasından sonra özelleştirilen kuruluşlardan 9.890 kişi olmak üzere 22.659 kişi başvuruda bulunmuş bunlardan 15.548 kişi iş imkanına kavuşmuştur.

Tekel İşçilerinin Eylemi ve 4-C Statüsünde Yapılan İyileştirmeler

Gündemi uzun süre meşgul eden Tekel eylemleri süresince yapılan görüşmeler neticesinde; aşağıdaki tabloda bir önceki uygulama yılıyla mukayeseli olarak yer verildiği üzere, 4-C statüsünün bu statüde çalışanlar açısından olumsuzluklarının neredeyse tamamı giderilmiş, bu konuda çok önemli iyileştirmeler gerçekleştirilmiştir. Tamamen özelleştirme uygulamaları sonucu işsiz kalan işçilere yönelik olarak yapılan bu iyileştirmelerle, başka statülerde çalışanların sahip olduğu hukuki, mali ve sosyal haklar  4-C statüsündekilere de sağlanmıştır. Ayrıca bu statüde çalışanlar Devlet güvencesinde istihdama da kavuşturulmuş bulunmaktadırlar.


2009YILI İÇİN UYGULANAN 2010 YILI İÇİN UYGULANAN
ÜCRETLER -Yükseköğrenim:820 TL. Net
-Lise ve dengi    :739 TL. Net
-İlköğrenim        :658 TL. Net
-Yükseköğrenim:938 TL. Net
-Lise ve dengi    :856 TL. Net
-İlköğrenim        :772 TL. Net
ÇALIŞMA SÜRESİ En fazla 10 ay En fazla 11 ay
FAZLA ÇALIŞMA Fazla çalışma karşılığı ücret ödenmemektedir. Fazla çalışma düzenlemesi yoktur.
ÜCRETLİ İZİN Her ay için 1 gün (yıllık 10 gün ) Her ay için 2 gün (yıllık 22 gün)
ÜCRETLİ HASTALIK İZNİ Her 4 ay için 2 gün, toplam 5 gün 30 gün
İŞ SONU TAZMİNATI Yok Var
SENDİKA HAKKI Yok Memur sendikalarına üye olabileceklerdir.
POZİSYON SAYISI 21.193 adet 36.215 adet

Devlet Personel Başkanlığı’nın  02/04/2010 tarihli Basın Açıklaması ( http://www.dpb.gov.tr/dpb_duyuru_20100204.html–Duyuru Tarihi=02/04/2010

Sendikalılık açısından 4-C Statüsünde Çalışanlar

Son iyileştirmelerde 4-C statüsünde çalışanlara kamu görevlileri (memur ) sendikalarına üye olabilme imkânı tanınmıştır. Ancak 4-C statüsüne yönelik olarak yapılan iyileştirmelere rağmen işçi sendikalarının direnmesinin ardında bu personelin işçi sendikalarına üyeliklerinin sona erme zorunluluğunun bulunmasıdır. Çünkü bu uygulama devam ettiği sürece özelleştirme kapsamında bulunan kuruluşlarda faaliyet gösteren sendikaların önemli bir kısmının hayatiyeti son bulacak veya gücü zayıflayacaktır. En son Tekel eylemlerinin ardında yatan temel motivasyon da Tek- Gıda İş Sendikası üyelerinin belki de % 80 ‘inin Tekel işçisi olmasıdır.

Sonuç

Özelleştirilen kuruluşlarda çalışıyorken, özelleştirme işlemleri sonucu işini kaybedenlere, diğer kamu kurumlarında geçici işçi statüsünde ya da diğer bir ifadeyle 657 sayılı yasanın 4-C maddesi kapsamında çalışma imkanının sağlanmış olması, başlı başına çok önemli bir sosyal açılımdır. 2004 yılında yapılan düzenleme ile sadece bu hükümet döneminde değil,1992 yılından günümüze kadar özelleştirme sonucu işini kaybeden 15.548 kişi kamu kurumlarında iş imkânına kavuşturulmuştur.

Bunun yanında, 4 Şubat 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile özelleştirme uygulamaları sebebiyle 4/C statüsünde istihdam edilen kamu görevleri için kayda değer iyileştirmelerin yapıldığı herkesçe kabul edilmektedir.

Madem bu kadar iyileştirme yapıldı da neden hala sorun çözülemedi? Sorusunun cevabı bize göre,  bünyesinde önemli ölçüde kamu çalışanı barındıran sendikaların kendi varlıklarını ve güçlerini devam ettirme kaygısıdır.

Kazım Çalışkan – Özelleştirme İdaresi Eski Başkan Yardımcısı – THY Gen. Md. Yrd.

Popularity: 44%

© 2010 İŞ'TE ÇALIŞANLAR. All rights reserved.
Proudly designed by Theme Junkie.